Najlepszy specjalista, najgorszy szef: awans, który psuje dwie rzeczy
Awansowałeś najlepszego handlowca na kierownika sprzedaży. Po pół roku nie masz najlepszego handlowca, nie masz dobrego kierownika, a on sam zastanawia się, czy nie odejść. Rachunek i trzy lepsze drogi.

Twój najlepszy handlowiec od trzech lat robi najwięcej w zespole. Klienci go lubią, liczby się zgadzają, nigdy nie trzeba go gonić. Firma rośnie, potrzebujesz kierownika sprzedaży. Wybór oczywisty. Awansujesz go.
Pół roku później nie masz najlepszego handlowca. Nie masz też dobrego kierownika. Masz człowieka, który robi za zespół to, co powinien robić zespół, wraca do domu o dwudziestej i coraz częściej przegląda ogłoszenia.
Jednym podpisem zepsułeś dwie rzeczy naraz.
Dlaczego to prawie zawsze tak wygląda.
Bycie świetnym specjalistą i bycie dobrym kierownikiem to dwa różne zawody. Specjalista wygrywa tym, że sam robi rzeczy lepiej niż inni. Kierownik wygrywa tym, że inni robią rzeczy lepiej, niż robiliby bez niego. Pierwszy zawód nagradza robienie. Drugi nagradza powstrzymanie się od robienia.
Najlepszy handlowiec, którego ktoś z zespołu prosi o pomoc przy trudnym kliencie, zrobi to, co umie najlepiej: przejmie rozmowę i zamknie sprzedaż. Sprzedaż zamknięta, kierownik zadowolony. Handlowiec niczego się nie nauczył, następnym razem znowu przyjdzie. Po trzech miesiącach kierownik prowadzi połowę klientów zespołu i nie ma czasu kierować.
Ten mechanizm opisali już w 1969 roku Laurence J. Peter i Raymond Hull: w hierarchii ludzie awansują tak długo, aż trafią na stanowisko, na którym przestają sobie radzić. Zasada Petera brzmi jak żart, dopóki nie zobaczysz jej we własnej firmie.
Ile to kosztuje. Rachunek.
Liczby są poglądowe. Handlowiec sprzedawał za 1,2 mln zł rocznie przy marży 25%. Dawał firmie 300 000 zł marży.
Po awansie ma na własną sprzedaż najwyżej 30% czasu, bo resztę zjadają ludzie, raporty i spotkania. Większość jego klientów przejmuje zespół, ale nowi opiekunowie przez pierwszy rok sprzedają im mniej niż on. Przyjmijmy ostrożnie, że sprzedaż z jego dawnego portfela spada o 30%, z 1,2 mln do 840 000 zł. To 90 000 zł marży mniej rocznie.
Żeby to się zwróciło, zespół pod jego kierunkiem musi sprzedać dodatkowo 360 000 zł rocznie przy tej samej marży (90 000 zł podzielone przez 25%). Do tego podwyżka kierownika: przy +2 000 zł brutto miesięcznie to z kosztami pracodawcy ok. 29 000 zł rocznie, czyli kolejne ok. 116 000 zł sprzedaży do odrobienia. Razem ok. 476 000 zł, przy pięciu handlowcach ok. 95 000 zł więcej na osobę. Możliwe? Tak, jeśli nowy kierownik naprawdę kieruje. Jeśli zamiast tego zamyka sprzedaże za swój zespół, wzrostu nie będzie, a straty zostaną.
Do tego dochodzi koszt, którego nie widać w tabelce. Jeśli po roku zrezygnuje z roli kierownika albo z firmy, tracisz także człowieka, który przez trzy lata był Twoim najlepszym sprzedawcą.
Po czym poznasz, że awans idzie w złą stronę.
Kilka sygnałów, które warto obserwować przez pierwsze trzy miesiące:
– Kierownik ma w kalendarzu więcej spotkań z klientami niż z własnym zespołem.
– Zespół przynosi mu problemy do rozwiązania, a nie propozycje rozwiązań.
– Wyniki zespołu bez jego osobistej sprzedaży stoją w miejscu.
– Rozmowy indywidualne z handlowcami „wypadają”, bo coś pilnego.
– On sam mówi, że „szybciej zrobi to sam”.
Jeśli widzisz dwa z tych sygnałów, porozmawiaj z nim. Jeśli cztery, trzeba zdecydować, co dalej z tą rolą.
Trzy lepsze drogi.
Droga 1. Ścieżka eksperta. Najlepszy specjalista może zarabiać więcej, nie zostając szefem. Wyższa stawka, najlepsi klienci, rola mentora dla nowych, wpływ na ofertę i standardy pracy. Dla wielu świetnych specjalistów to jest awans, którego naprawdę chcą, tylko nikt im go nie zaproponował, bo w firmie jedyna droga w górę prowadziła przez stanowisko kierownika.
Droga 2. Kierownik na próbę, z drogą powrotu. Jeśli chcesz sprawdzić kogoś w roli kierownika, nazwij to wprost: trzy miesiące pełnienia obowiązków, jasne kryteria oceny i ustalony z góry powrót na stanowisko specjalisty bez utraty twarzy i pieniędzy. Najgorsze, co możesz zrobić, to awans, z którego nie da się honorowo wycofać.
Droga 3. Kierownik, który nie był najlepszym sprzedawcą. Czasem najlepszym kierownikiem jest ktoś solidny, ale nie wybitny w samej sprzedaży, za to cierpliwy, uporządkowany i lubiący, gdy inni wygrywają. Rzadko patrzymy w tę stronę, bo awans traktujemy jak nagrodę za wynik, a nie jak obsadzenie innego zawodu.
Jeśli jednak awansujesz specjalistę.
Czasem nie ma innego wyboru i to jest w porządku. Wtedy zrób cztery rzeczy, zanim podpiszesz zmianę umowy.
Po pierwsze, spisz, z czego kierownik ma być rozliczany. Wynik zespołu, a nie własna sprzedaż. Liczba rozmów rozwojowych z ludźmi. Odejścia w zespole.
Po drugie, ustal limit jego własnej sprzedaży, na przykład najwyżej 30% czasu albo kilku kluczowych klientów. Resztę klientów przekaż zespołowi z datą.
Po trzecie, zmień system premii. Jeśli kierownik nadal dostaje premię od własnej sprzedaży, będzie sprzedawał. Więcej o tym, jak premia steruje zachowaniem, w tekście o handlowcu i systemie premii.
Po czwarte, daj mu wsparcie w nowym zawodzie: szkolenie, mentora, cotygodniową rozmowę z Tobą przez pierwsze trzy miesiące. Nowy kierownik nie wie, jak być kierownikiem.
Chcesz przejrzeć strukturę zespołu przed kolejnym awansem? Umów bezpłatną diagnozę firmy (40 minut).
Chcesz przegadać awans w swojej firmie, zanim podpiszesz zmianę stanowiska? Umów bezpłatną diagnozę: 40 minut, na Twoim przykładzie.
Zanim cokolwiek zdecydujesz, otwórz kalendarz swojego ostatnio awansowanego kierownika z ostatnich dwóch tygodni. Ile godzin spędził z zespołem, a ile robiąc swoją dawną pracę? Ta proporcja powie Ci więcej niż jego raport.
Najczęstsze pytania
Czy najlepszy specjalista powinien zostać kierownikiem?
Tylko jeśli chce kierować ludźmi i ma do tego predyspozycje, a nie dlatego, że jest najlepszy w swojej pracy. Rozważ ścieżkę eksperta.
Jak sprawdzić, czy ktoś nadaje się na kierownika?
W praktyce: daj mu mniejszą odpowiedzialność za ludzi przed awansem i obserwuj, czy pomaga innym zrobić robotę, czy robi ją za nich.
Co zrobić, gdy awans się nie udał?
Porozmawiać szybko i uczciwie. Jeśli od początku była ustalona droga powrotu, decyzja jest prostsza.
Przeczytaj też
Pierwszy dzień nowego pracownika to test Twojej firmy. Zwykle go oblewasz
Czytaj artykuł ZESPÓŁ · 7 MINNie masz zespołu. Masz kolejkę, a Ty jesteś jedynym okienkiem.
Czytaj artykuł ZARZĄD · 6 MINPolisa, której nie przeczytałeś: czego Twoja firma naprawdę nie ma pod ochroną
Czytaj artykułChcesz to przełożyć na swoją firmę? Zobacz, jak pracuję jako doradca biznesowy
Polisa, której nie przeczytałeś: czego Twoja firma naprawdę nie ma pod ochroną
Polisa leży w segregatorze, składka schodzi z konta, wszystko gra. Do pierwszej szkody. Pięć pytań do własnego ubezpieczenia, na które odpowiesz w godzinę, zanim zrobi to za Ciebie…
Czytaj dalejWidzisz ten sam problem u siebie?
Zacznij od 40 minut bezpłatnej diagnozy. Sprawdzimy to na liczbach Twojej firmy.